Çocukların Sesine Kulak Vermek: Mozaik Yaklaşımına Dayalı Lisansüstü Tezlerin Yöntemsel Bir İncelemesi

Gözdenur Işıkcı Başkaya; Büşra Vural Şenel

doi:10.37754/ijeces.1750974

EN TR

Listening to Children's Voices: A Methodological Review of Graduate Theses Based on the Mosaic Approach

Abstract

This study was conducted to examine graduate theses in Türkiye that adopted the Mosaic Approach as a data collection method. Within this scope, seven graduate theses conducted between 2018 and 2025, which are publicly accessible in the National Thesis Centre and methodologically collected data from children using the Mosaic Approach, were reviewed. The search was carried out using the keywords “mozaik yaklaşımı” in Turkish and “mosaic approach” in English. The descriptive research method, one of the qualitative research methods, was adopted in the study. The selected theses were examined in terms of the year of completion, research method, study group, age of the participants, city where the research was conducted, and data collection methods used within the framework of the Mosaic Approach. The data obtained were analysed through descriptive analysis, and a methodological discussion was conducted on the use of developmentally appropriate methods in research involving children.

Keywords

Çocukların Sesine Kulak Vermek: Mozaik Yaklaşımına Dayalı Lisansüstü Tezlerin Yöntemsel Bir İncelemesi

Öz

Bu çalışma Türkiye’de mozaik yaklaşımını veri toplama sürecinde benimseyen tezlerin incelenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda Ulusal Tez Merkezinde erişime açık ve yöntemsel olarak çocuklardan mozaik yaklaşımı ile veri toplayan 2018-2025 yılları arasında yürütülen 7 lisansüstü tez incelenmiştir. Tarama terimi olarak Türkçe ve İngilizce “mozaik yaklaşımı’ yazılarak arama yapılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden betimsel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Araştırma kapsamında ele alınan tezler; yapıldığı yıl, araştırmanın yöntemi, çalışma grubu, çalışma grubunun yaşı, çalışmanın yapıldığı il, mozaik yaklaşımında kullanılan veri toplama yöntemleri, bağlamında incelenmiştir. Ulaşılan veriler betimsel analize tabi tutularak çözümlenmiştir. Çocuklar ile yapılan araştırmalarda gelişimsel olarak uygun yöntemlerin kullanılmasına dair metodolojik tartışma yürütülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Araştırma kapsamında yalnızca YÖKTEZ veri tabanında açık erişime sunulmuş ve kamuyla paylaşılması onaylanmış yüksek lisans ve doktora tezleri incelendiği ve canlı birey üzerinde uygulama, deney ya da doğrudan veri toplama süreci içermediğinden etik kurul izni alınmamıştır.

Kaynakça

Ağaoğlu Çobanlar, G. (2020). Okul öncesi eğitim kurumlarında tuvalet iç mekanı tasarım kriterleri ve kullanıcı odaklı bir yaklaşım: 36-72 aylık çocuklar üzerine bir araştırma. [Yüksek lisans tezi], Anadolu Üniversitesi. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Armistead, J. L. (2009). A study of children's perspectives on the quality of their experiences in early years provision (Yayın No. U641336) [Doktora tezi, University of Sheffield]. ProQuest Dissertations & Theses Global. https://www.proquest.com/dissertations-theses/study-childrens-perspectives-on-quality-their/docview/1689622650/se-2
Ayyıldız, A. (2022). Alternatif eğitim konusunda yapılmış lisansüstü eğitim tezlerinin incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(3), 877-886. https://doi.org/10.36362/gumus.1005320
Azunre, G. A. ve Sowrirajan, T. M. (2021). The mosaic approach as a tool to facilitate participatory planning with children: Insights from Milan, Italy. Education 3-13, 49(5), 529-544. https://doi.org/10.1080/03004279.2020.1739727
Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi. (2009). Çocuğun görüşlerinin dikkate alınması: Genel yorum no. 12. Birleşmiş Milletler.
Brandao, N. M. D. ve Theodotou, E. (2020). The Reggio Emilia and the Mosaic Approach: Opponents or allies in multimodal teaching and learning? A discussion of their contribution to multimodal learning in early years education. Journal of Global Education and Research, 4(1), 1-13. https://www.doi.org/10.5038/2577-509X.4.1.1047
Brooks, T. (2010). Developing a learning environment which supports children with profound autistic spectrum disorder to engage as effective learners (Yayın No. 10089321) [Doktora tezi, University of Birmingham]. ProQuest Dissertations & Theses Global. https://www.proquest.com/dissertations-theses/developing-learning-environment-which-supports/docview/1780172186/se-2
Brown, R. M. (2018). Voices of youth: Listening to the perspectives of youth about positive youth development, a mosaic approach (Doktora tezi).

Brown, T. A. (2023). A blackgirl artvisionary mosaic: Art-based participatory refusals to school punishment (Yayın No. 30686864) [Doktora tezi, University of Illinois at Urbana-Champaign]. ProQuest Dissertations & Theses Global. https://www.proquest.com/dissertations-theses/blackgirl-artvisionary-mosaic-art-based/docview/2871728657/se-
Bryman, A. (2012). Social research methods. Oxford University Press.
Christensen, P., ve James, A. (2008). Childhood diversity and commonality: Some methodological insights. Research with children içinde (s. 172-188). Routledge.
Clark, A. (2005). ‘Ways of seeing: using the Mosaic approach to listen to young children’s perspectives, Clark, A., Kjørholt ve Moss, P. (Ed.) Beyond Listening. Children’s perspectives on early childhood services içinde.: Policy Press.
Clark, A., ve Moss, P. (2001). Listening to young children: The Mosaic approach. London: National Children's Bureau and Joseph Rowntree Foundation.
Clark, A. ve Moss, P. (2011). Listening to young children: The Mosaic approach. Jessica Kingsley Publishers.
Clark, A. (2017). Listening to young children, expanded third edition: A guide to understanding and using the Mosaic approach. Jessica Kingsley Publishers.
Clark, A., McQuail, S. ve Moss, P. (2003). Exploring the field of listening to and consulting with young children (Vol. 445). Department for Education and Skills.
Crivello, G., Camfield, L., ve Woodhead, M. (2009). How can children tell us about their wellbeing? Exploring the potential of participatory research approaches within young lives. Social Indicators Research, 90(1), 51-72.
Dahl, V. L. (2021). Literacy as a means of stress relief in a domestic violence homeless shelter: Listening to childrens' voices (Yayın No. 28496356) [Doktora tezi, California State University, Long Beach]. ProQuest Dissertations & Theses Global. https://www.proquest.com/dissertations-theses/literacy-as-means-stress-relief-domestic-violence/docview/2550250829/se-2
Dündar, H. ve Hareket, E. (2017). Türkiye’de çocuk hakları bağlamında yapılan lisansüstü tezlerin araştırma eğilimlerinin incelenmesi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(1), 77-94. Einarsdottir, J. (2005). Playschool in pictures: Children’s photographs as a research method. Early Child Development and Care, 175(6), 523-541. https://doi.org/10.1080/03004430500131320
Fidan, Ö. (2021). Okul öncesi eğitimde açık havada öğrenme deneyimlerine yönelik bir eylem araştırması: “Bahçe Çocuk’ta Öğreniyorum.” (Yayın No. 669173). [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Fiedler, K. M. (2012). Listening to the voices of boys: A Mosaic Approach to exploring the motivation to engage in reading. University of Northern Colorado.
Hasted, P. (2012). Images and perspectives: Young children and digital photography (Yayın No. 1561945) [Yüksek lisans tezi, California State University, Fullerton]. ProQuest Dissertations & Theses Global. https://www.proquest.com/dissertations-theses/images-perspectives-young-children-digital/docview/1563381716/se-
James, A. (2013). Socialising children. Springer.
James, A. ve Prout, A. (1990). Constructing and reconstructing childhood. Falmer Publishing.
Janes, H. L. (2024). Childism in the private music studio: Listening to and learning from children through the Mosaic Approach [Doktora tezi, University of Toronto (Kanada)].
Johnson, E. (2020). Action research. Oxford Research Encyclopedia of Education. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190264093.013.696.
Karaoglu, S. ve Özbay, I. (2024). ‘We find our way!’Preschool children express their mapping skills. Geography, 109(1), 6-17. https://doi.org/10.1080/00167487.2024.2297608
Kellett, M. (2010). Small Shoes, Big Steps! Empowering children as active researchers. American Journal of Community Psychology, 46, 195-203. https://doi.org/10.1007/s10464-010-9324-y.
Mayall, B. (2002). Understanding childhoods: A London study. Conceptualising child-adult relations içinde (pp. 128-142). Routledge.
McCormick, K. I. (2017). Preschool children's construction of care: A mosaic of caring expressions and enactments (Yayın No. 10604395) [Doktora tezi, University of Alberta (Kanada)]. ProQuest Dissertations & Theses Global. https://www.proquest.com/dissertations-theses/preschool-childrens-construction-care-mosaic/docview/1948887653/se-2
Macdonald, M. M. (2021). Using a mosaic-based approach to construct children's understanding of safe space in school (Doktora tezi, Queen's University Belfast).
Memiş, B. (2021). Okul öncesinde üstün potansiyelli çocukların öğrenme ortamlarına ilişkin düşüncelerinin ve ortamı kullanım durumlarının incelenmesi (Yayın No. 694601). [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Menon, N. (2024). Storied lives: Narratives of displacement and resettlement of young Syrian refugee children in Toronto, Canada [Doktora tezi, University of Toronto (Kanada)].
Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
Montreuil, M., Bogossian, A., Laberge-Perrault, E., ve Racine, E. (2021). A review of approaches, strategies and ethical considerations in participatory research with children. International Journal of Qualitative Methods, 20. https://doi.org/10.1177/1609406920987962.
Morgan, H. (2022). Conducting a qualitative document analysis. The Qualitative Report. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2022.5044.
Randall, D. (2012). Children’s regard for nurses and nursing: A mosaic of children’s views on community nursing. Journal of Child Health Care. 16(1):91-104. doi:10.1177/1367493511426279
Rengel, K. (2014). Research with children in kindergartens. Procedia - Social and Behavioural Sciences, 146, 34-39. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.08.083
Rinaldi, C. (2006) In dialogue with Reggio Emilia: listening, researching and learning. Contesting Early Childhood. Abingdon: Routledge.
Rogers, M. ve Boyd, W. (2020). Meddling with mosaic: Reflections and adaptations. European Early Childhood Education Research Journal, 28(5), 642–658. https://doi.org/10.1080/1350293X.2020.1817236
Rogers, M., Sims, M., Siebler, P., Gossner, M. ve Einar, T. (2025). Moving beyond mosaic: Co-creating educational and psychosocial resources using military Children’s voices. Education Sciences, 15(6), 695. doi:https://doi.org/10.3390/educsci15060695
Rouvali, A. ve Riga, V. (2018). Redefining the importance of children's voices in personal social emotional development curriculum using the Mosaic Approach. Education 3-13, 47, 1013 - 998. https://doi.org/10.1080/03004279.2018.1553990.
Rudvan, R. (2018). Anasınıfı çocukları ve i̇lkokul bi̇ri̇nci̇ sınıf öğrenci̇leri̇ni̇n i̇lkokul algıları (Yayın No. 497955). [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Sapmaz, H. (2020). Understanding play from children’s perspectives: a phenomenological study (Yayın No. 635808). [Yüksek lisans tezi, Boğaziçi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Sönmez, D. (2020). Türkiye’de Orman Okulu yaklaşımı ile ilgili tezlerin incelenmesi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (BUSBED), 10(20), 623-638.
Skrobot, C. (2016). Using the mosaic approach to inform action research: Implementation of playscape features in an urban family child care program (Yayın No. 10156531) [Doktora tezi, University of Massachusetts Amherst]. ProQuest Dissertations & Theses Global. https://www.proquest.com/dissertations-theses/using-mosaic-approach-inform-action-research/docview/1837103003/se-2
Tan, P. (2019). Listening to Young Children: A Mosaic approach: Research Perspectives from two children and dinosaurs. SFU Educational Review, 12(2), 64-78.
Türkcan, A. K. (2024). Okul öncesi çocuklarının çocuk kütüphanelerine ilişkin bakış açılarının mozaik yaklaşım bağlamında incelenmesi (Yayın No. 010018). [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Yavuz, S. (2024). Okul öncesi çocuklarının müzikal tercih ve deneyimlerinin katılım hakkı çerçevesinde incelenmesi (Yayın No. 902820). [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Okul Öncesi Eğitim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Gözdenur Işıkcı Başkaya ^*
0000-0003-3377-3969
Türkiye

Büşra Vural Şenel
0000-0001-8541-4867
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

20 Kasım 2025

Yayımlanma Tarihi

23 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

25 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

9 Ekim 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.37754/ijeces.1750974

IZ

https://izlik.org/JA73SB89RD

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Işıkcı Başkaya, G., & Vural Şenel, B. (2026). Çocukların Sesine Kulak Vermek: Mozaik Yaklaşımına Dayalı Lisansüstü Tezlerin Yöntemsel Bir İncelemesi. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 11(1), 1-18. https://doi.org/10.37754/ijeces.1750974