Erken duygusal okuryazarlık ölçeği'nin geçerlik ve güvenirlik çalışması

Fatma Özmüftüoğlu; Adalet Kandır

doi:10.37754/ijeces.1850869

TR EN

Erken duygusal okuryazarlık ölçeği'nin geçerlik ve güvenirlik çalışması

Öz

Bu araştırmanın amacı, Erken Duygusal Okuryazarlık Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesidir. Araştırmada tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2020-2021 eğitim-öğretim yılı Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı resmi ve özel anaokulları/anasınıfları ile ilkokul birinci ve ikinci sınıfa devam eden 48–84 aylık çocuklar ve onların ebeveynleri oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma grubu ise uygun örnekleme yöntemi kullanılarak seçilen 537 ebeveyn ve çocuktan oluşmuştur. Araştırma kapsamında veriler deneme ve esas uygulama olmak üzere iki aşamada toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilen ‘Erken Duygusal Okuryazarlık Ölçeği’ ve ‘Kişisel Bilgi Formu’ kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda beş alt ölçekten oluşan (duygusal farkındalık, empati, öz düzenleme, motivasyon, sosyal uyum ve beceri) ve 45 maddeden oluşan Erken Duygusal Okuryazarlık Ölçeği’nin geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Akbağ, M., Küçüktepe, S. E., & Özmercan, E. E. (2016). A study on emotional literacy scale development. Journal of Education and Training Studies, 4(5), 85–91. https://doi.org/10.11114/jets.v4i5.1419
Alemdar, M. (2018). Examining the emotional literacy skill levels of high school students. Educational Policy Analysis and Strategic Research, 13(2), 69–86. https://doi.org/10.29329/epasr.2018.143.4
Alemdar, M., & Anılan, H. (2020). The development and validation of the emotional literacy skills scale. International Journal of Contemporary Educational Research, 7(2), 258–270. https://doi.org/10.33200/ijcer.757853
Bandura, A. (2006). Toward a psychology of human agency. Perspectives on Psychological Science, 1(2), 164–180. https://doi.org/10.1111/j.1745-6916.2006.00011.x
Barnfather, N., & Amod, Z. (2012). Empathy and personal experiences of trainees in an emotional literacy and persona doll programme in South Africa. South African Journal of Psychology, 42(4), 598–607. https://doi.org/10.1177/008124631204200413
Bronfenbrenner, U. (1977). Toward an experimental ecology of human development. American Psychologist, 32(7), 513–531. https://doi.org/10.1037/0003-066X.32.7.513
Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 32, 470–483.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.

Costello, A. B., & Osborne, J. W. (2005). Best practices in exploratory factor analysis: Four recommendations for getting the most from your analysis. Practical Assessment, Research, and Evaluation, 10, Article 7. https://doi.org/10.7275/jyj1-4868
Coşkun, K., Öksüz, Y., & Yılmaz, H. B. (2017). Ten years emotional intelligence scale (TYEIS): Its development, validity and reliability. International Journal of Assessment Tools in Education, 4(2), 122–133.
Creswell, J. W. (2017). Nicel veri toplama. H. Ekşi (Ed.), Eğitim araştırmaları: Nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi (M. Başman, Çev., ss. 187–227) içinde. EDAM.
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2021). Araştırma tasarımı: Nicel, nitel ve karma yöntem yaklaşımları (E. Karadağ, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
Crocker, L., & Algina, J. (1986). Introduction to classical and modern test theory. Holt, Rinehart and Winston.
DeVellis, R. F. (2003). Scale development: Theory and applications (2nd ed.). Sage.
DeVellis, R. F. (2017). Ölçek geliştirme: Kuram ve uygulamalar (T. Totan, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
Enders, C. K. (2013). Dealing with missing data in developmental research. Child Development Perspectives, 7(1), 27–31. https://doi.org/10.1111/cdep.12008
Erkuş, A. (2003). Psikometri üzerine yazılar. Türk Psikologlar Derneği Yayınları.
Erkuş, A. (2012). Psikolojide ölçme ve ölçek geliştirme-I. Pegem Akademi.
Faupel, A. (2003). Emotional literacy: Assessment and intervention. NFER-Nelson.
Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS (3rd ed.). Sage.
Goleman, D. (2018). Goleman, D. (2018). Duygusal zekâ (B. S. Yüksel, Çev.; 49. baskı). Varlık Yayınları.
Haddon, A., Goodman, H., Park, J., & Deakin Crick, R. (2005). Evaluating emotional literacy in schools: The development of the school emotional environment for learning survey. Pastoral Care in Education, 23(4), 5–16. https://doi.org/10.1111/j.1468-0122.2005.00346.x
Hein, S. (2013). Emotional literacy. http://core.eqi.org/elit.pdf
Heise, D. R., & Bohrnstedt, G. W. (1970). Validity, invalidity, and reliability. In E. F. Borgatta & G. W. Bohrnstedt (Eds.), Sociological methodology (pp. 104–129). Jossey-Bass.
Joseph, G. E., Strain, P. S., & Ostrosky, M. M. (2005). Fostering emotional literacy in young children: Labeling emotions (What Works Brief No. 21). Center on the Social and Emotional Foundations for Early Learning. https://csefel.vanderbilt.edu/briefs/wwb21.pdf
Kay, L. (2018). Searching for Dumbledore: A reflection upon the outcomes of a tailored emotional literacy programme on three key stage 2 children. Support for Learning, 33(2), 122–141. https://doi.org/10.1111/1467-9604.12205
Kılıç, A. F., & Koyuncu, İ. (2017). Ölçek uyarlama çalışmalarının yapı geçerliği açısından incelenmesi. Ö. Demirel & S. Dinçer (Ed.), Küreselleşen dünyada eğitim (ss. 415–438) içinde. Pegem Akademi.
Killick, S. (2006). Emotional literacy: At the heart of the school ethos. Paul Chapman Publishing.
Kline, P. (1994). An easy guide to factor analysis. Routledge.
Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford Press.
Liau, A. K., Liau, A. W. L., Teoh, G. B. S., & Liau, M. T. L. (2003). The case for emotional literacy: The influence of emotional intelligence on problem behaviours in Malaysian secondary school students. Journal of Moral Education, 32(1), 51–66. https://doi.org/10.1080/0305724022000073338
McDonald, R. P. (1985). Factor analysis and related methods. Lawrence Erlbaum Associates.
Mohorić, T., Takšić, V., & Ćosić Pilepić, A. (2021). Validation of the emotional literacy program in Croatian elementary schools. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(12), 6279. https://doi.org/10.3390/ijerph18126279
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2015). Skills for social progress: The power of social and emotional skills. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264226159-en
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2021). Beyond academic learning: First results from the Survey of Social and Emotional Skills. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/92a11084-en
Palancı, M., Kandemir, M., Dündar, H., & Özpolat, A. R. (2014). Duygusal okuryazarlık ölçeğinin geçerlilik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Human Sciences, 11(1), 481–494. https://doi.org/10.14687/ijhs.v11i1.2806
Park, J. (1999). Emotional literacy: Education for meaning. International Journal of Children’s Spirituality, 4(1), 19–28. https://doi.org/10.1080/1364436990040103
Reckase, M. D. (1979). Unifactor latent trait models applied to multifactor tests: Results and implications. Journal of Educational Statistics, 4(3), 207–230. https://doi.org/10.2307/1164671
Saeki, E., Watanabe, Y., & Kido, M. (2015). Developmental and gender trends in emotional literacy and interpersonal competence among Japanese children. The International Journal of Emotional Education, 7(2), 15–35.
Steiner, C. (2014). Akıllı bir kalple duygusal okuryazarlık (M. Şahin & F. Erden, Çev.; güncellenmiş 3. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
Şahin, A., Işık, Ş., & Kan, A. (2022). Ergen duygusal okuryazarlık ölçeğinin güvenirlik ve geçerlik çalışması. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 10(2), 225–244. https://doi.org/10.57115/karefad.1144478
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
Turp, H. H., & Gençdoğan, B. (2022). İlkokulda duygusal okuryazarlık ölçeği için geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 11(4), 1807–1820.
Vygotsky, L. S. (1986). Thought and language (A. Kozulin, Ed.; E. Hanfmann & G. Vakar, Trans.). MIT Press. (Original work published 1934)
Weare, K. (2003). Developing the emotionally literate school. Sage.
Wening, L., Rahmanto, A., & Satyawan, A. (2022). Digital storytelling in building emotional literacy and social skills in early chilhood: Qualitative analysis at TKIT Al-Huda Wonogiri in Wonogiri District, Indonesia. International Journal of Multicultural and Multireligious Understanding, 9(2), 554–561. https://doi.org/10.18415/ijmmu.v9i2.3468
Yazgılı, İ. (2019). Ortaokul öğrencilerinin duygusal okuryazarlık beceri seviyelerinin incelenmesi (Tez No. 623933) [Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGosterkey=Eb5EkakJlp3olBdo_wNEGXUpp_rngWUc3qZ6Lj9qFSH4JRjwky0Ng2PBHlu_5rms
Yurdugül, H. (2005). Ölçek geliştirme çalışmalarında kapsam geçerliği için kapsam geçerlik indekslerinin kullanılması. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi, Denizli, Türkiye.
Yurdugül, H. (2006). Paralel, eşdeğer ve konjenerik ölçmelerde güvenirlik katsayılarının karşılaştırılması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 39(1), 15–37. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000127

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Okul Öncesi Eğitim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Fatma Özmüftüoğlu ^*
0000-0002-4680-1191
Türkiye

Adalet Kandır
0000-0002-9917-2587
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

13 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

4 Ocak 2026

Kabul Tarihi

23 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.37754/ijeces.1850869

IZ

https://izlik.org/JA37UE96BK

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özmüftüoğlu, F., & Kandır, A. (2026). Erken duygusal okuryazarlık ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 11(1), 154-176. https://doi.org/10.37754/ijeces.1850869

AMA

1.Özmüftüoğlu F, Kandır A. Erken duygusal okuryazarlık ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Genel Bilgi. 2026;11(1):154-176. doi:10.37754/ijeces.1850869

Chicago

Özmüftüoğlu, Fatma, ve Adalet Kandır. 2026. “Erken duygusal okuryazarlık ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması”. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi 11 (1): 154-76. https://doi.org/10.37754/ijeces.1850869.

EndNote

Özmüftüoğlu F, Kandır A (01 Ekim 2026) Erken duygusal okuryazarlık ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi 11 1 154–176.

IEEE

[1]F. Özmüftüoğlu ve A. Kandır, “Erken duygusal okuryazarlık ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması”, Genel Bilgi, c. 11, sy 1, ss. 154–176, Eki. 2026, doi: 10.37754/ijeces.1850869.

ISNAD

Özmüftüoğlu, Fatma - Kandır, Adalet. “Erken duygusal okuryazarlık ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması”. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi 11/1 (01 Ekim 2026): 154-176. https://doi.org/10.37754/ijeces.1850869.

JAMA

1.Özmüftüoğlu F, Kandır A. Erken duygusal okuryazarlık ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Genel Bilgi. 2026;11:154–176.

MLA

Özmüftüoğlu, Fatma, ve Adalet Kandır. “Erken duygusal okuryazarlık ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması”. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, c. 11, sy 1, Ekim 2026, ss. 154-76, doi:10.37754/ijeces.1850869.

Vancouver

1.Fatma Özmüftüoğlu, Adalet Kandır. Erken duygusal okuryazarlık ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Genel Bilgi. 01 Ekim 2026;11(1):154-76. doi:10.37754/ijeces.1850869

Derginin amacı; uluslararası, disiplinler arası; özgün, bilimsel çalışmalar için iyi bir kaynak olmak, erken çocukluk eğitimiyle ilgili nitelikli tartışmalar üretmek, dünyada ve Türkiye’de erken çocukluk eğitimine yönelik politikaların geliştirilmesine katkıda bulunmaktır. Bu alanda çalışma yapan eğitimcilerin, araştırmacıların ve uzmanların yararlanabileceği Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi - IJECES (International Journal of Early Childhood Education Studies), eğitim ile ilgili konularda kaliteli ve etik akademik araştırma sonuçlarını yayınlayan ve derlenen akademik bilgiyi ulusal ve uluslararası düzeyde bilim insanlarının erişimine sunan bilimsel bir kaynak olma özelliğini taşımakta ve aşağıda belirtilen ilkeler doğrultusunda yayın yapmaktadır:

1.Dergimiz, yayın politikası gereğince, erken çocukluk eğitimine ilişkin tüm alanlarda nicel ve/veya nitel araştırma makalelerine yer vermekte olup yayın dili Türkçe ve İngilizcedir.

2.Dergiye gönderilen makalelerin başka bir yerde yayınlanmamış veya yayınlanmak üzere aynı anda başka bir dergiye gönderilmemiş olması gerekmektedir. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi - IJECES, yayınlanmak üzere kabul edilen makalelerin tüm yayın haklarına sahiptir.

3.Dergiye gönderilen yazılar Baş Editör/Editör Yardımcıları ve Yayın Kurulu tarafından ön incelemeden geçirilir. Ön incelemede uygun bulunan makaleler hakemlere gönderilir. Ön incelemede aşağıdaki noktalar göz önünde bulundurulur:

a) Yayın etiğine uygunluğu

b) Dergi yayın ilkelerine uygunluğu

c) Çalışmanın konusunun bilimsel açıdan özgünlüğü ve güncelliği

d) Çalışma konusunun eğitime katkısı

e) Yazım kurallarına/şablona uygunluğu

4.Ön inceleme sonucunda uygun olduğuna karar verilen çalışmalar bilimsel açıdan değerlendirmesi için hakemlere gönderilir. Hakem raporlarına dayalı olarak makalelerin yayınlanıp yayınlanmayacağına Yayın Kurulu ve/veya Baş Editör/Editör Yardımcıları karar verir. Gerek duyulması durumunda çalışmalar, hakemlerden gelen eleştiri ve öneriler doğrultusunda, gözden geçirilmesi veya önerilen düzeltmelerin yapılması için yazarlara geri gönderilir.

a)Yazar(lar)la hakemler arasındaki iletişimi Baş Editör/ Editör Yardımcıları sağlar.

b)Dergi yayın ilkesi gereğince makalelerin değerlendirilmesi sürecinde çift kör hakemlik sistemi kullanılmaktadır. Hakemlerden birinin “yayınlanamaz” değerlendirmesi sonucunda çalışmanın üçüncü bir hakeme gönderilmesi veya baş editör/editör yardımcıları tarafından değerlendirilmesi söz konusudur.

5.Yayına kabul edilen ve son biçimi verilen makaleler üzerinde yazar(lar) değişiklik yapamaz. Dolayısıyla yayınlanan makalenin içeriğinden (kaynakların ve alıntıların doğruluğundan, ileri sürülen görüşlerden ve telif hakkı olan çizelge, resim ve diğer görsellerden) yazar(lar) sorumludur. Ayrıca yayına kabul edilen makaleler için yazar(lar)a ve hakemlere ücret ödenmez.

6.Açık erişim politikası gereğince, dergi sayıları ve makaleler derginin web sayfasında (https://dergipark.org.tr/ijeces) yer alır ve makalelerin tam metinlerine pdf dosyası olarak erişilebilir.

Yazarlar bu dergide yayınlanan çalışmalarını, yayın öncesinde ve sonrasında, kişisel web sitelerinde veya kurumsal

arşivlerde, bu dergiye kütüphanecilik kurallarına uygun şekilde referans vererek yayınlayabilirler.

IJECES, Hasan Kalyoncu Üniversitesi Eğitim Fakültesi tarafından Güz ve Bahar dönemlerinde Şubat ve Eylül ayları olmak üzere yılda iki defa yayınlanan akademik bir dergidir ve hedef kitlesi araştırmacılar, eğitimciler, ebeveynler, erken çocukluk eğitimi uzmanlarıdır. Yayın dili Türkçe ve İngilizce olan dergimizde eğitim ile ilgili özgün araştırmalar, derlemeler, kitap kritikleri, editöre mektuplar ve çeviriler gibi çalışmalara yer verilir. Editörler Kurulunun kararı ile özel sayı yayımlanabilir.