Okul Öncesi Eğitim Ortamlarında Deney Etkinliklerinin Bilimsel Süreç Becerileri Açısından İncelenmesi: Doğal Sınıf Gözlemlerine Dayalı Bir Çalışma

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi öğretmenlerinin deney etkinlikleri sırasında bilimsel süreç becerilerini nasıl yapılandırdıklarını doğal sınıf ortamında incelemektir. Araştırma nitel araştırma yaklaşımı temelinde, katılımsız doğal gözleme dayalı olarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu Erzurum ilinde görev yapan sekiz okul öncesi öğretmeni oluşturmuştur. Veri toplama sürecinde, alan yazına dayalı olarak geliştirilen ve temel, orta ve ileri düzey bilimsel süreç becerilerine yönelik göstergeler içeren yarı yapılandırılmış bir gözlem formu kullanılmıştır. Gözlemler, öğretmenlerin olağan öğretim süreçlerinde gerçekleştirdikleri sekiz farklı deney etkinliği sırasında, iki bağımsız gözlemci tarafından katılımsız biçimde yapılmıştır. Elde edilen veriler bütüncül biçimde betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, deney etkinliklerinde temel süreç becerilerinden özellikle gözlem becerisine sınırlı düzeyde yer verildiğini; karşılaştırma, sınıflandırma, ölçme ve kaydetme gibi becerilerin ise çoğunlukla öğretmen yönlendirmesiyle sınırlı kaldığını göstermektedir. Orta düzey süreç becerilerinin parçalı biçimde ele alındığı, tahmin ve sonuç çıkarma süreçlerinin çoğu zaman bilimsel bir döngü içinde yapılandırılmadığı belirlenmiştir. İleri düzey süreç becerileri olan hipotez kurma ve değişkenleri kontrol etme uygulamalarının ise oldukça sınırlı olduğu görülmüştür. Genel olarak deney etkinliklerinin öğretmen merkezli ve gösteri temelli bir yapıda yürütüldüğü, çocukların aktif araştırmacı rolünün sınırlı kaldığı sonucuna ulaşılmıştır.

This study aims to examine how preschool teachers structure scientific process skills during experiment activities in a natural classroom setting. The research was conducted using a qualitative research approach and carried out through non-participant naturalistic observation. The study group consisted of eight preschool teachers working in Erzurum province. During the data collection process, a semi-structured observation form, developed based on the literature and including indicators of basic, intermediate, and advanced scientific process skills, was used. Observations were conducted in a non-participant manner by two independent observers during eight different experiment activities implemented by teachers within their regular instructional processes. The obtained data were analyzed descriptively in a holistic manner. The study's findings indicate that, among the basic process skills, observation skills were included at a limited level in the experimental activities. In contrast, skills such as comparison, classification, measurement, and mainly recording remained limited to teacher guidance. It was determined that intermediate process skills were addressed in a fragmented manner and that prediction and inference processes were often not structured within a scientific cycle. Advanced process skills, namely hypothesis formation and controlling variables, were observed to be quite limited. Overall, it was concluded that the experiment activities were conducted in a teacher-centered, demonstration-based manner, and that children's active researcher role remained limited.